Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan, Türkiye’nin 5 yıllık dönemdeki yapay zeka çalışmalarına yön verecek ilk “Ulusal Yapay Zeka Stratejisi” Bilişim Vadisi’nde kamuoyuna tanıtıldı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, yapay zeka alanındaki hedefleri gerçekleştirmede nitelikli insan kaynağının büyük önem taşıdığını belirterek, “2025’te yapay zeka alanındaki istihdamın en az 50 bine ulaşmasını hedefliyoruz. Bu nedenle nitelikli insan kaynağının yetişmesi için çok önemli tedbirler belirledik.” dedi.

Bakan Varank, Bilişim Vadisi’nde gerçekleştirilen Ulusal Yapay Zeka Stratejisi Tanıtım Programı’nda yaptığı konuşmada, yapay zeka teknolojilerinin uygulama alanlarının her geçen gün arttığını söyledi.

“5 yılda pazar büyüklüğü 2 katına çıkacak”

Varank, yakın gelecekte yapay zekaya sahip teknolojilerin ekonomik ve sosyal hayatın vazgeçilmez bir parçası olacağına işaret ederek, “2020’de dünya genelindeki yapay zeka harcamaları yaklaşık 50 milyar dolar olarak tahmin ediliyor. Önümüzdeki 5 yılda bu teknolojilerin pazar büyüklüğü en az 2 katına çıkacak. Yapay zekanın 2030’a kadar küresel ekonomiye 13-16 trilyon dolar katkı yapması ve yüzde 13 civarında bir büyüme sağlaması bekleniyor. Tabii bu teknolojiler hayatımıza daha yaygın bir şekilde girmesiyle bazı işlere ve hizmetlere duyulan ihtiyaçlar da giderek azalacak.” değerlendirmesinde bulundu.

Varank, Ulusal Yapay Zeka Stratejisi ile Türkiye’nin yapay zeka alanında strateji yayımlayan sayılı ülkeler arasında yerini aldığını belirterek, Sanayi ve Teknoloji Stratejisi’nde de yıkıcı teknolojilerin gelişimi için özel başlıklar belirlediklerini anımsattı.

“İstihdamın 50 bine ulaşmasını hedefliyoruz”

Varank, stratejide iddialı ama hayata geçirilebilir hedefler belirlediklerini vurgulayarak, şunları söyledi:

“2025’te yapay zeka teknolojilerinin milli hasılamıza katkısını yüzde 5’e çıkarmayı hedefliyoruz. Ülkemizin uluslararası yapay zeka endekslerinde ilk 20’de yer almasını amaçlıyoruz. Buna yönelik hamlelerimizi yapacağız. Yakın zamanda küresel inovasyon endeksi sonuçları açıklanacak. Orada da son dönemde ciddi çalışmalar yaptık, inşallah ülkemizin üst sıralara yükseldiğini görmüş olacağız. Bu hedefleri gerçekleştirebilmenin birinci şartı, yapay zeka teknolojilerine yön verecek nitelikli insan kaynağına sahip olmaktan geçiyor. 2025’te bu alandaki istihdamın en az 50 bine ulaşmasını hedefliyoruz. Bu nedenle nitelikli insan kaynağının yetişmesi için çok önemli tedbirler belirledik. Bu konuda halihazırda birçok politika ve programı da uygulamaya devam ediyoruz. Stratejide belirlediğimiz tedbirlerle bu alandaki çabamızı daha da hızlandıracağız.”

Ülkedeki girişim ekosisteminin yakın zamanda çıkardığı “unicorn”larla tüm dünyanın dikkatini çekmeyi başardığını vurgulayan Varank, “Yapay Zeka Stratejimizde belirlenen tedbirlerle desteklerimizi daha da etkinleştireceğiz ve bu alanda da yeni ‘unicorn’lar çıkaracağız.” dedi.

“Yakın zamanda proje teklif çağrısını ilan edeceğiz”

Yapay zeka ekosistemini harekete geçirecek bir katalizör görevi üstlenecek enstitü bünyesinde bir de “Sektörel Birlikte Geliştirme Laboratuvarı” oluşturdukları bilgisini veren Varank, “Bu laboratuvarda, çok paydaşlı yapay zeka uygulamalarının geliştirilip test edilebilmesi için altyapı ve veri alanları desteği imkanı getireceğiz. Bugün ilk kez sizlere bu laboratuvar ve Yapay Zeka Enstitümüz bünyesinde uygulayacağımız yeni bir TEYDEB destek programından da bahsetmek istiyorum. Bu destekle öncelikli olarak belirlediğimiz alanlarda yani akıllı üretim sistemleri, akıllı tarım, akıllı finans ve iklim değişikliği alanlarında sanayinin ihtiyaç duyduğu yapay zeka çözümlerinin ülkemizdeki teknoloji şirketleri ve üniversiteler tarafından geliştirilmesini sağlayacağız. Yenilikçi bir modelde uygulanacak bu destek programıyla sanayicimizin yapay zeka çözümlerine daha hızlı ve etkin bir şekilde erişmesine imkan tanıyacağız. Her bir proje sonucunda elde edilen bilgi birikiminin ekosistemin diğer paydaşlarına yaygınlaştırılmasını sağlayacağız. Yakın zamanda proje teklif çağrısını ilan edeceğiz. Özel sektörümüzün bu programı takip etmesini özellikle tavsiye ediyorum.” dedi.

“6 stratejik önceliğimiz altında 24 amaç ve 119 tedbirimiz var.

Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanı Ali Taha Koç, yeni bir çağın eşiğine gelindiğini belirterek, yapay zekayla üretim süreçleri, meslekler, gündelik yaşam ve kurumsal yapıların yeni bir dönüşüm sürecine girdiğini söyledi. 11. Kalkınma Planı ve Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programları doğrultusunda hazırladıkları stratejinin odağına, 3 temel yetkinlik alanını aldıklarını aktaran Koç, bunları kaliteli veri, ileri beceriler, teknik altyapı olarak sıraladı.

Kalkınma hedeflerinin temel taşlardan biri olacak bu dokümanın bir diğer özelliğinin üst düzey yapay zeka politika ve stratejileriyle eşgüdüm içerisinde hazırlanması olduğunu vurgulayan Koç, şunları kaydetti:

“Cumhurbaşkanlığı Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulunun hazırlamakta olduğu ‘Yapay Zeka Teknoloji Yol Haritası da stratejimizin ana hatlarından oluşuyor. Sağlıklı bir yapay zeka ekosistemi geliştirmenin yolu; kaliteli verinin, teknik altyapının ve ileri becerilerin doğru kullanılmasından geçiyor. Bu da ancak kurumsal kapasiteyi, koordinasyonu ve iş birliğini öncelemekle mümkün oluyor. Buradan hareketle belgemizin odağına ‘kurumsal yetkinlik’, ‘yönetişim’ ve ‘stratejik uyum’ maddelerini aldık. Yapay zeka, deneyen, öğrenen ve kendisini sürekli olarak güncelleyen bir olgudur. Buradan hareketle stratejimizin temel özelliklerinden biri de keşfedici bir yaklaşıma sahip olmasıdır. Yapay zekanın sosyoekonomik getirileri, yeni küresel rekabet alanları doğurmuş, yapay zekanın küresel etki alanını genişletmiştir. Biz de yapay zekayı etkili ve verimli kullanarak küresel rekabet gücümüzü artırmak durumundayız. Nitekim 2025’te hedefimiz; yapay zeka alanının ülkemizin Gayri Safi Yurt İçi Hasılasına yaptığı katkıyı yüzde 5’e yükseltmektir.”

Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanı Ali Taha Koç, Türkiye’nin İlk Ulusal Yapay Zeka Stratejisi’ne ilişkin, 2025 yılı itibarıyla yapay zeka alanındaki istihdamı 50 bine çıkaracaklarını belirterek, “Bu alandaki lisansüstü mezun sayımız en az 10 bin kişiye çıkacak. Uluslararası yapay zeka endekslerinde de ilk 20 ülke arasına gireceğiz. Bunu da 84 milyon olarak hep birlikte başaracağız.” dedi.

İş kollarının yanı sıra yatırımlar noktasında da bu trendi gördüklerini, bugün yapay zeka alanındaki ortalama yatırım tutarının, girişim başına 9 milyon dolar olduğunu aktaran Koç, “Kamu destekleri hakeza. Son 10 yıl içerisinde yalnızca TÜBİTAK tarafından 1715 yapay zeka projesine verilen destek tutarı 1,7 milyar lira. Bu da proje başına ortalama 1 milyon değerinde destek demek oluyor.” ifadesini kullandı.

OECD, AB, G20 ve UNESCO tarafından, yapay zeka çalışmalarına yön verebilmek üzere etik ilkeler geliştirildiğine değinen Koç, “Türkiye olarak bu kuruluşların hazırladığı ‘Güvenilir ve Sorumlu Yapay Zeka’ değer ve ilkelerinin paydaşıyız. Ulusal Yapay Zeka Stratejimizin temelinde de bu anlayış yatıyor. Dokümanımızın vizyonunu ‘Müreffeh bir Türkiye için çevik ve sürdürülebilir yapay zeka ekosistemiyle küresel ölçekte değer üretmek’ olarak belirledik. Bu vizyonu hayata geçirmek üzere 6 stratejik önceliğimiz altında 24 amaç ve 119 tedbir var.” şeklinde konuştu.

Ulusal Yapay Zeka Stratejisine aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

DÜNYA 24.08.2021

Öte yandan, yapay zekâ son kullanıcılar nezdinde pek çok endişeye de sebep oluyor. Öne çıkan tartışma konuları: “Yapay zekâ kötü niyetli insanların eline geçerse ya da insanlığın kontrolünden çıkarsa insanlık tehdit altında kalır mı”; “yapay zekanın önyargılardan bağımsız gelişmesi nasıl sağlanabilir”; “AI işlerimizi elimizden alacak mı”; “sanal asistanlar ve akıllı cihazlar ile her şeyimiz takip ediliyor mu, sürekli izleniyor muyuz”… 

Yapay zekanın her geçen gün daha da fazla hayatımıza etki edeceği bir dönemde, ülkemizde de bu alandaki çalışmaları stratejik bir şekilde ilerletmek ve her kesim açısından bu odağı sistematik bir şekilde takip etmek oldukça büyük önem arz ediyor. Bu alanda öne çıkan sivil toplum kuruluşlarından olan Yapay Zekâ Politikaları Derneği (AIPA) yapay zekanın gelişen önemine yönelik farkındalığı artırmak ve bu alanda toplumu bilinçlendirmek adına oldukça önemli çalışmalar gerçekleştiriyor. Sonuçları yeni paylaşılan ve toplumdaki yapay zeka algısına yönelik şu ana kadar gerçekleştirilen en geniş kapsamlı araştırmalardan olan “AIPA Gelecek Araştırması: Toplumda Yapay Zekâ Algısı” önemli bir referans kaynağı olarak ele alınması gereken bir çalışma. Araştırma, 14-44 yaş grubunda, %30’u öğrencilerden oluşan toplam 1135 katılımcı ile gerçekleştirilmiş. Araştırmada yapay zekâ; tanımı, etkisi, toplumun geleceğindeki yeri, güven unsuru, yapay zekaya yönelik korku ve yapay zekanın kanun önünde hesap verilebilirliği odağında 7 başlıkta ele alınmış. 

Araştırmada öne çıkan sonuçlar:

* Yapay zekâ tanımı konusunda toplum yeterli bilgiye sahip değil…

* Yapay zekayı doğru olarak tanımlayanlarda, “makine öğrenmesi” ifadesi ön plana çıkıyor. Yapay zekaya ilişkin doğru tanımlamayı yapan bireyler arasında kadınların oranı, erkeklere kıyasla belirgin düzeyde daha düşük…

* Yapay zekâ denilince akla ilk olarak “robot” geliyor. Hollywood bilim kurgu filmlerinde çizilen robot odaklı yapay zekâ imajından dolayı, yapay zekanın robot eliyle dünyayı ele geçireceği, yok edeceği, zarar vereceği bilinçaltına yerleşmiş bir algıyı oluşturuyor…

* Yapay zekaya yönelik korkunun temelini iş kaybetme endişesi oluşturuyor. Öğrencilerde buna ek olarak, yapay zekanın kişisel bilgilere kolay erişimi ve işleme becerisi ile mahremiyeti zedeleyeceği korkusu da bulunuyor…

* Katılımcılara göre yapay zekadan olumsuz olarak etkilenecek mesleklerin başında doktorluk, öğretmenlik, kolluk kuvvetleri ve tercümanlar geliyor…

* Katılımcılar, başta tıp olmak üzere, güvenlik, eğitim, yönetim, havacılık, hukuk ve sağlık alanında verilen hizmetlerin yapay zekâ sayesinde daha etkin ve nitelikli hale geleceğine inanıyor…

* Araştırmada verilen cevaplara göre yapay zekadan en çok etkilenecek alan olarak ekonomi başı çekiyor. Ekonomiyi, eğitim, medya ve iletişim, güvenlik ve dış politika takip ediyor…

* Araştırma neticesinde ortaya çıkan en çarpıcı sonuç olarak katılımcıların %71’inin gelecekte yapay zekâ ile ilgilenmeyi düşünmediklerini belirtmesi dikkati çekiyor.

Bu önemli araştırmayı, AIPA Başkanı Sn. Zafer Küçükşabanoğlu ilk olarak Hürriyet okurları için köşemde değerlendirdi. 

Yapay Zekânın bu denli öne çıktığı, tartışıldığı ve hayatımızın her anına etki ettiği bir dönemde, ülkemizde de bu alandaki bilinci artırmaya, doğru politika ve stratejileri desteklemeye yönelik bir dernek olması oldukça önemli. Öncelikle, AIPA’yı daha yakından tanımak isteriz. AIPA’nın kuruluşunu, misyonunu ve çalışmalarını bizimle paylaşabilir misiniz? 

Zafer Küçükşabanoğlu: Günümüzde insanlar, dijitalleşen dünyada iki duygu arasında gidip gelmektedir. Bu duygular, belirsizliğin getirdiği korku ve yenilik duygusudur. Bu duygular çerçevesinde dijitalleşmenin tamamıyla olumsuz olduğunu söyleyen bir grupla, dijitalleşmenin olumlu olduğunu söyleyen bir diğer grupla karşı karşıya olduğumuzu düşünüyoruz. Belki de bizlerin şimdilik bu iki grubun ortasında olması gerekiyordu, ta ki pandemi dönemine kadar. Pandemi dönemiyle birlikte dijitalleşme, hayatımızdaki her konunun ana odağına yerleşti demek hiç de yanlış olmayacaktır. Bu dönemde hepimiz gördük ki, dijitalleşen dünyada yerimizi alabilmek için bilgili olmamız gerekiyor. Bilgiye sahip olduktan sonra dijitalleşmeden korkmanın bir anlamı olmadığını düşünüyoruz.

Son yıllarda teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte dünyanın büyük bir değişim ve dönüşüme girdiğini hepimiz gözlemlemekteyiz. Pandemiyle birlikte bu değişim ve dönüşüm daha da artmıştır. Buna ek olarak, dünyayı yeni bir düzenin beklediğini düşünüyoruz. Bu yeni döneme toplumumuzun hazırlıklı olması gerektiğini düşünüyor ve savunuyoruz. Hazırlıklı olan ve kendini güncelleyen toplumların başarılı; hazırlıksız olan ve kendini güncellemeyen toplumların ise başarısız olacağını düşünüyoruz. Bizler, bu durumda başarılı olan, yani kazanan tarafta olmak ve aynı zamanda ülkemize de katkılar sağlamak istiyoruz.

“Ülkene ve topluma faydalı olabilmek için donanımlı bir birey olman gerek.’’ motivasyonuyla hareket eden ekibimizle birlikte, 2021 yılı itibarıyla bilginin en güçlü ve değerli olduğu döneme girdiğimizi düşünüyoruz. Ekibimizle birlikte yaptığımız araştırmalar ve istişareler sonucunda “Yapay Zeka” konusunun günümüzdeki birçok konuyu etkilediğini, özellikle de 2025 yılından sonra etkilemenin ötesinde hayatımızın her alanını domine edeceğini öngörüyoruz.

Bu öngörümüz doğrultusunda Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) çatısı altında bir araya gelerek, yapay zekâya dair farkındalık yaratmak ve sektörün gelişimine dair bir platform oluşturmak hedefiyle heyecanlı, vizyoner ve toplumu önceleyen nitelikli bir ekiple ülkemizde yapay zekâ ile ilgili bilinçlendirme çalışmaları yürütmek üzere bir araya gelerek derneğimizi 4 ay önce resmi olarak kurmuş bulunuyoruz.

Toplumda yapay zekâ konusuna dair farkındalık yaratmak, bireysel ve kurumsal yetkinliklerin artırılmasına katkı sağlamak ve ülkemizin dünyadaki ilk 10 ekonomi arasına girme hedefini teknoloji girişimciliği ile hızlandırarak; ülkemizde yeni girişimcilik kültürünü oluşturmak, desteklemek ve yaygınlaştırmak amacıyla politikalar üretmeyi hedefliyoruz.

Derneğimiz çatısı altında Yapay Zeka’yı ilgilendiren sadece birkaç konu başlığını değil; eğitimden, ekonomiye; medyadan, dış politikaya; kültür ve sanattan, spora kadar belirlediğimiz 17 konu başlığı altında ele alarak çalışmalarımızı yürüteceğiz. Çalışmalarımızı sürdürürken de, ülkemizin geleceği değil, bugünü olduklarını düşündüğümüz, nüfusumuzun %31’ini ve yaklaşık 26 milyonluk bir kitleyi oluşturan Z kuşağını önceleyeceğimizi özellikle belirtmek isterim.

AIPA’nın gerçekleştirdiği, şu ana kadar ülkemizde yapay zekâ odağında gerçekleştirilen en kapsamlı çalışmalardan olan “Yapay zekanın toplumdaki algısı” rapor sonuçları arasında sizi en çok şaşırtan ve dikkatinizi çeken ne oldu?

Raporda aslında birden fazla dikkat çeken nokta mevcut. Mesela küresel rekabette yapay zekanın öne çıktığı dünyamızda 14-44 yaş gibi kritik bir grubun yapay zeka ile ilgilenmeyi düşünmemesi. Oysa her gün yapay zekanın oluşturduğu yeniliklere, değişime dair içeriklerle karşılaşıyoruz. Kullandığımız akıllı telefonlarda yapay zeka tabanlı basit ya da komplike pek çok uygulama var. Bu kadar içinde iken ilgilenmeyi seçmemek oldukça kritik bir nokta. Tabi bu ilgi azlığının başında yapay zekanın yanlış bilinmesi de geliyor. Araştırmamızda gördük ki, katılımcıların nerdeyse %22’si yapay zekayı tanımlayamıyorum diyor. Her yaş grubundaki katılımcıların neredeyse %20’si içinse yapay zeka sadece robot. Diğer tanımlamalarda da sıkıntılar var, ancak %5’lik bir kesim makine öğrenmesi ile başlayan ve daha doğru kabul edilebilecek ifadeler kullanıyor.

AIPA araştırmasının da işaret ettiği üzere toplumumuzda yapay zekaya yönelik korkuların var olduğunu görüyoruz. Yapay zekâ korkusunun ana kaynakları neler? Bu korkulara yönelik toplumda bilinç oluşturmak adına AIPA’nın planları var mı?

Yapay zeka korkusunun ana kaynağı olarak iş gücünde robotların ve yapay zekanın yaratacağı işsizlik. Hatta katılımcılardan öğrenci olanlarda “robotların insanların işini elinden alacağı” düşüncesinin baskın olduğunu görüyoruz.  Ancak korkunun tek kaynağı bu değil. Hollywood etkisi ile çizilen robot/yapay zeka imajı da önemli bir neden. Nitekim araştırmada yapay zekadan korktuklarını ifade eden katılımcıların %40’ı, yapay zekanın tehlikeli, ürkütücü ve insanlığı tehdit edici, ele geçirici özelliklerine vurgu yapıyor. Bu türlü korkular özellikle insansı robotlar, robotların askeri alanda kullanımına dair örnek videolarla beslenerek ortaya çıkıyor. Hollywood filmleri bu korkuları da tetikleyici içeriklerle yapay zekayı servis ediyor.

Sizce, yapay zekâ geleceğimizi ne şekilde değiştirecek? En çok hangi alanlarda yapay zekâya ihtiyaç duyacağız?

Yapay zeka dünyasının kanaat önderlerinden Andrew NG’nin de belirttiği gibi yapay zeka insanlığın yeni elektriği, yani her alanda her şekilde şiddetli ve hızlı bir etki ile nüfuz edecek. Bu etki şu alanda az, şu alanda çok diyemeyeceğiz. Bilakis her alanda çok, bazılarında biraz daha çok bir etki ile karşılaşacağız. Bu etki geleceğimizi olumlu biçimde şekillendirecek. Özellikle insanı yaratıcılıktan uzaklaştıran, hatta insanı robotlaştıran her iş yükünün makineye/yapay zekaya devrine şahit olacağız. İnsan sosyal varlıktır diyoruz, ancak günlük tempomuzda hangimizin nitelikli bir biçimde sosyalleşmeye, kendimizi geliştirmeye vakti var ki? Bilgi bombardımanı altında ayakta kalmaya çalışan, infodemi (bilginin yanlış, kirli ve manipülatif şekilde yayılması ve bireyleri tıpkı bir virüs salgını gibi etkisi altına alması) ile boğuşan, doğru bilgiye ulaşmak için mücadele veren insanın hayatta kalabilmesi ve hak ettiği nitelikte bir yaşam sürebilmesi için yapay zekaya ihtiyacı var.

Araştırma sonuçlarına göre yapay zekadan en çok etkilenecek sektör ve meslekler hangileri? Siz bu sonuçlara ek olarak hangi mesleklerin yapay zekadan negatif olarak etkileneceğini düşünüyorsunuz?

En çok etkilenecek sektör ekonomi. Katılımcıların %32,4’ü bu görüşte bileşiyor. Bunu sırasıyla %21,4 ile eğitim, %13,3 ile medya ve iletişim, %12 ile güvenlik ve dış politika izliyor. Ekonomide yapay zeka etkisini iki boyutta değerlendirebiliriz. Bu boyutlardan ilki, yapay zeka ile işsizliğin artması ve bunun ekonomideki negatif etkisi üzerine. Katılımcıların %15,7’si yapay zekanın/robotların mevcut işleri yapabilir hale gelmesi, başta doktorluk olmak üzere pek çok meslekte istihdamın azalması, işsizliğin artmasına vurgu yapıyorlar. Bu da önemli bir ekonomik denge kaybı demek.

İkinci boyut olarak da yapay zeka ile geliştirilebilecek ürünler, hizmetler ile ortaya çıkacak pozitif etki. Araştırmaya katılanlardan %24’lük bir kesim, yeni teknolojilerin geliştirilmesi, bunların iç ve dış pazarda yer bulması ile ekonominin canlanacağına inanıyor.

Aslında bana göre yapay zekadan negatif etkilenecek hiçbir meslek yok. Evet, bazı meslekler kaybolacak, bazılarında istihdam oranı düşecek. Bu tablo her ne kadar korkutucu ve negatif olarak görülse de, şunu unutmayalım bu işler/meslekler insana ne kadar uygun? En zeki canlı olan insanın yaratıcılık ve inovasyon becerisine ne kadar hizmet eder durumda? Hem bu işler gerçekten iş/meslek midir, yoksa bir mahkumiyet midir? Bu işleri yapan bireyler farklı koşullar ve imkanlarda bu işleri yapmak isterler miydi? En sık verilen örnek şoförlük. Hepimiz arabamızın konforunda 2 saatlik trafikte kaldığımızda, moral bozukluğumuzdan, vücut ağrılarımızdan dem vurmuyor muyuz? Peki aynı araç koltuğunda 8-9 saat ve hatta günler/geceler geçiren insanlar? Yeni dünya düzeninde yapay zeka insanın en önemli yardımcısı, destekçisi. Bedenimizi ve ruhumuzu yoran yıpratan her şeyi üstlenmeye hazır.

Gençler yapay zekâ alanında hangi meslek gruplarına, hangi işlere yönelebilirler? Yapay zekâ ile ortaya çıkacak yeni mesleklerden örnekler paylaşabilir misiniz?

Gençler yeni bir fırsatlar dünyasına adım atıyor. Daha çok iş kolu ve uğraş alanı var. Bu yeni dünyanın en temel zorluğu tabi ki sürekli güncel kalmak, bireyin kendi bilgilerini sürekli tazelemesi. Özellikle yöneleceklerse yapay zeka/makine öğrenmesi ve veri bilimi kritik alanlar. Ancak burada salt mühendislik yaklaşımlardan bahsetmiyoruz, bilakis yapay zeka mühendisliğin çok çok ötesinde ve geniş. Yapay zeka tabanlı geliştirilen her uygulama, geliştirme süreçlerinde belli seviyede mühendislik problemidir. Ancak uygulamanın amacının tanımlanması, doğru değişkenlerin tespiti, makinenin insan davranışını taklidi, oluşan ürün/hizmetin topluma uygunluğu, etkileri sosyal ve hukuki problemlerdir. Bir başka deyişle önümüzdeki birkaç yıl içinde yapay zeka çeşitli mesleklerin kaybolmasına, istihdam potansiyelinin azalmasına neden olurken yenilerinin doğuşunu da hızlandıracaktır. Geçen yıllardaki pek çok raporda yapay zeka ile ortaya çıkacak 21 milyon yeni iş kolu vurgusu yer alıyor. Geleceğin işleri, meslekleri anlamında, derneğimizin yapay zeka danışmanı Dr. Şebnem Özdemir’in yayınladığı önemli ve güncel geleceğin meslekleri listesini tavsiye ederim. Orada çok ilgi çekici mesleklerle karşılaşmak mümkün, Orman terapisti, Deepfake Tespit Uzmanı gibi.

Ülkemizde yapay zekaya olan ilgi ve çalışmalar ne seviyede?

Ülkemizde yapay zeka alanında başarılı start-uplar mevcut, çeşitli projeler ve eğitimlerin yürütüldüğünü görüyoruz. Tüm bunlar oldukça önemli hamleler. Ancak araştırma sonuçlarına bakınca halkı bu anlamda çok daha bilinçlendirmeye ihtiyacımız olduğu açık. Çünkü yapay zeka ile uğraşan her birey, her şirket, söz konusu ürünler ve hizmetler olduğunda kendi halkından destek görmezse ilerlemekte sıkıntı yaşayacak. AIPA’nın amaçları arasında toplumumuzun yapay zekayı çok daha içselleştirmesi, öğrenmesi hedefleri var, bu araştırma bu hedeflerin ne kadar kritik olduğunu bizlere bir kez daha göstermiştir.

Araştırma sonucu oldukça çarpıcı bir biçimde ortaya çıkan, toplumumuzdaki yapay zekâ teknolojisinde bilgisizlik ve korku noktasında AIPA olarak ne gibi aksiyonlar alınması gerektiğini düşünüyorsunuz?

Dernek olarak sorumluluğumuzun farkındayız. Yapay zeka konusunda dikkat çekmek, farkındalık yaratmak için elimizden geleni fazlasıyla yapacağız. Öncelikle lise ve üniversite öğrencilerini odak noktamıza alarak yapay zeka alanında birçok faaliyetler gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Yaptığımız ‘’Toplumda Algı Araştırmamızla’’ durum tespitini yaptık, şimdi de gerçekleştireceğimiz projelerle çözümler için harekete geçeceğiz.

Derneğimizin bir diğer üstlendiği görev de belirlediğimiz 17 çalışma alanlarında politikalar üretmek. 2021 yılı sonuna kadar ilk politikamızı ‘’Yapay Zeka ve Eğitim’’ alanında açıklamayı planlıyoruz. 2022 yılında ise çalışma alanlarımızdan Ekonomi başta olmak üzere en az 5 tanesinde de politikalar üretip, kamuoyuyla paylaşmak niyetindeyiz.

Anadolu topraklarımızın değişim ve dönüşüme ayak uydurabilecek potansiyelde olduğunu düşünüyorum. Ord. Prof. Dr. Cahit Arf, 1958 yılında Erzurum Atatürk Ünivesitesi’nde ‘’Makineler düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir?’’ diye konferans verdiğini kayıtlardan biliyoruz. Dünya’da yapay zeka tanımının yeni yapıldığı 1950’li yıllarda bu topraklardan yetişmiş bir bilim insanının da bu konuyu gündeme alıp, çalışmış olması hepimizi gururlandırmıştır. AIPA ailesi olarak bu topraklardan yeni Cahit Arf’lar çıkarmayı hedefliyoruz.

HÜRRİYET Ergi Şener 12.06.2021

Dünyanın en iyi üniversiteleri arasında yer alan Stanford Üniversitesi de “İnsan Merkezli Yapay Zeka Merkezi” (Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence) adını verdiği birimi ile politikacılar, kanun koyucular, araştırmacılar, yöneticiler, gazeteciler ve kamuoyu için yapay zekanın karmaşık yapısı hakkında öngörüler geliştirmek ve tarafsız, objektif veri sağlamak üzere bir insiyatif oluşturdu. Bu merkez, periyodik olarak, yapay zekanın gelişimine ve statüsüne yönelik araştırmalarını paylaşıyor. Bu yazımda, Stanford AI Araştırması’nda öne çıkanları sizler için derledim.

Bir önceki araştırma olan 2019 raporunun öne çıkan sonuçlarından biri “AI’ın hızının Moore Yasası’nı geçmekte olduğuydu (Moore Yasası, işlemci hızlarının her 18 ayda bir iki katına çıktığını ortaya koyuyor, bu da uygulama geliştiricilerinin aynı donanım maliyeti ile uygulama performansında iki kat artış bekleyebileceği anlamına geliyor). AI’ın hesaplama gücü ise, geleneksel işlemcilerin gelişiminden çok daha hızlı bir ivmeyle artış gösteriyor. AI’ın hesaplama hızı her üç ayda bir iki katına çıkmış durumda…” 

Bu yılki raporun en çarpıcı sonuçlarından olan; “yapay zekanın araştırma fazından hızla ve çok daha fazla, gerçek hayatta kullanılacak şekilde ticarileşmeye geçmesi” de bu gelişmelerin bir sonucu. Öte yandan, bu ticarileşme çabasının başarılı olması için gerekli olan veri setlerine bugün itibariyle tam anlamıyla sahip değiliz ya da nasıl erişeceğimizi bilmiyoruz… Yani yapay zekâ bir yandan sürekli gelişirken, bir yandan da daha fazla miktarda işlem gücü ve veri gerektiriyor. Bu durum da kısıtlı, ancak daha büyük oyuncuların eline daha fazla güç veriyor.”

AI’ın, beklenilenden çok daha hızlı bir şekilde, “gerçek hayatta istenildiği şekilde çalışmıyor”dan; “günlük hayatta kullanılmak üzere hazır” statüsüne geçmesi, ticari servislerin hızına yetişebilmek için araştırmacılar da dahil olmak üzere herkesin yarıştığı bir ekosistemi de ortaya çıkarıyor. AI’ın ticarileşmesini artıran bir konu da bu alanda donanımlı uzmanların ve akademisyenlerin çalışmalarını ticari kurumlarda devam etmeyi tercih etmeleri. Kuzey Amerika’da AI alanında Doktora programlarından mezun olanların %65’i akademide kalmaktansa özel sektöre geçiş yapıyor (2010’da bu oran %44’dü). Bu durum büyük şirketlerin hem yapay zekâ araştırmalarında hem de uygulamalarında oynadıkları artan rolün önemli bir işareti.

Bununla birlikte, yapay zekadaki en uç nokta, bu alanın kurucusu sayılan Alan Turing’in meşhur Turing testidir (Turing testi, bir insanın sorduğu bir soruya verilen yanıtın insan tarafından mı yoksa makine tarafından mı verildiğinin ayırt edilemediği durumu ifade etmekte). Bu testi geçtiğini iddia eden platformlar günbegün artış gösterirken, bu yılki Stanford raporunda yapay zeka sistemlerinin bazı spesifik uygulamalar doğrultusunda, artık metin, ses ve görüntüleri insanların çıktılar arasındaki farkı anlamakta zorlanacak kadar yüksek bir standartta oluşturabildiği belirtiliyor. Yani AI’ın geldiği nokta, doğal ile yapay arasındaki farkı neredeyse ayrıştırılamaz hale getirmiş olması. Diğer bir deyişle, Turing Testinin geçilmesine ramak kaldı… Öte yandan, bu gelişmenin kısıtlı uygulamalar için gerçekleştiğinin altını çizmekte yarar var (restoran siparişi, bilet alımı, araç çağırma, vb.)

Raporda bana göre öne çıkan diğer satırbaşları ise şöyle:

* AI şu anda neredeyse her iş ve sektör açısından oldukça önemli yer tutuyor; ancak salgın kaynaklı aşı, ilaç geliştirme çabası, özellikle 2020’de sağlık odaklı AI yatırımlarına hız kazandırdı. İlaç ve tıp endüstrisi, 2020’de yapay zeka yatırımlarından en büyük payı alarak (13,8 milyar dolardan fazla) 2019’a kıyasla 4,5 kat artış gösterdi. Sağlık alanına, bir sonraki yatırım odağı olan sürücüsüz araç kategorisinden neredeyse üç kat daha fazla yatırım yapıldı. Bir önceki raporda, sürücüsüz araçların diğer tüm AI uygulama alanlarından daha fazla yatırım aldığı belirtilmişti.

* AI odaklı toplam küresel yatırım 2020’de %40 artış gösterdi. Ancak artarda üçüncü yılda AI odaklı start-up’lara yapılan yatırım sayısında azalma gözleniyor. Bu da yatırımın, daha riskli sayılabilecek yeni kurulmuş şirketlere ya da niş alanlara yapılmaktansa, çalışmalar sonucu daha geniş kullanım sağlayabilecek oturmuş start-up’lara ya da şirketlere kaydığının bir işareti.

* Akademik dünya AI odaklı makalelerde dünya çapında halen en büyük kaynak olmaya devam ediyor. Bununla birlikte, kurumsal şirket odaklı araştırmalar artık ABD’deki tüm makalelerin neredeyse beşte birini temsil ediyor ve bu da onu ikinci en büyük kaynak yapıyor (toplam yayınların %19,2’si).

* Bir önceki raporda, Çin’in AI üzerine diğer ülkelere kıyasla daha fazla makale yayınlamayı başardığı belirtilmişti. Bu sene de Çin, bir adım ileri geçerek, AI odaklı araştırma atıflarında da Amerika’yı geçip birinci sıraya yerleşmeyi başardı. Bununla birlikte, ABD’deki AI alanında doktoralarını tamamlayan uzmanların çoğunluğu yurt dışından gelmiş olsa da işe girdiklerinde %80’den fazlası ABD’de kalmaya devam ediyor… Çin’in AI alanındaki gelişimi, Amerika’nın “Yapay Zekâ Ulusal Güvenlik Komisyonu”nun yakın geçmişte açıkladığı bir raporda da, “Çin, mevcut eğilimler değişmezse önümüzdeki on yılda yapay zeka konusunda Dünya lideri olarak ABD’yi geçme gücüne, yeteneğine ve hırsına sahip” şeklinde belirtiliyor. Bu örnek gibi, AI’ın pek çok ülke stratejilerine girdiğine de tanıklık etmekteyiz. Kanada, 2017’de dünyanın ilk ulusal yapay zekâ stratejisini yayınladığından bu yana, 30’dan fazla ülke, Aralık 2020 itibarıyla benzer stratejiler yayınladı (Ülkemizde de bu alanda önemli çalışmalar ve stratejiler oluşturulmaya ve ulusal stratejiler olarak paylaşılmaya başlandı).

* LinkedIn tarafından sağlanan verilere göre Brezilya, Hindistan, Kanada, Singapur ve Güney Afrika 2016’dan 2020’ye kadar en yüksek yapay zekâ işe alım seviyelerine ulaştı.

* AI alanında en temel tartışma konularından biri, AI’ın önyargılardan bağımsız bir şekilde geliştirilmesi. Ancak, bu seneki raporda da öne çıktığı üzere, AI’ı geliştiren uzmanlar arasındaki eşitsizlik, bu konudaki tartışmaları haklı kılıyor: 2020 Bilgisayar Araştırmaları Derneği anketine göre AI alanında doktora derecesi almaya hak kazanan kadınlar, toplam mezunların %18’ini oluşturdu. Amerika’da yapay zekâ alanında doktora çalışmalarına yeni başlayan araştırmacıların, %50’ye yakını beyazken, sadede %2,4’ünün siyahi; %3,2’sinin Hispanik olması da oldukça düşündürücü…

* Bir diğer önemli tartışma alanı olan AI etiği de bu seneki raporda etkisini gösterdi: AI etiğinin, en popüler AI haberleri arasında olduğu belirtilirken; Google’ın, AI etik araştırmacısı Timnit Gebru’yu işten çıkarması ve Avrupa Komisyonu, Birleşmiş Milletler ve Vatikan tarafından açıklanan etik odaklı inisiyatifler bu sene öne çıkan konular arasında gösterildi. Ancak, rapor, yapay zekâ etiği alanının büyürken, büyük şirketlerin ilgi seviyesinin hala “hayal kırıklığı yaratacak kadar küçük” olduğuna da işaret ediyor…

* Yapay zekanın oldukça önemli bir kolu olan ve son zamanlarda salgını kontrol altına almak ve sosyal mesafeyi korumak adına pek çok ülkede kullanılan yüz tanıma sistemlerinin de metalaştırıldığının altı çiziliyor. Bununla birlikte, bu tarz kullanımların kişisel verilere yönelik ortaya çıkardığı endişeler, teknolojinin regüle edilmesini de zorunlu kılıyor, ancak şu an için somut adımlar atılmış değil.

Yapay zekanın hala gidecek uzun yolu var; gerçek hayata geçerken yaşanılanlar, “teknolojinin yapabileceklerinden”, “ne yapması gerektiğine” doğru değişiyor. AI’ın her geçen gün daha da fazla hayatımıza etki edeceği bir dönemde, ülkemizde de bu alandaki çalışmaları stratejik bir şekilde ilerletmek ve her kesim açısından bu odağı sistematik bir şekilde takip etmek oldukça büyük önem arz ediyor.

HÜRRİYET Ergi ŞENER 09.03.2021

Bugün Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Öğretim üyesi Doç. Dr. Erkut Erdem bu programın detaylarını bizimle paylaşıyor. Erkut Hoca günümüzün en dikkat çeken problemleri arasında yer alan yapay görme, makine öğrenmesi ve doğal dil işleme gibi alanlarda çalışmalarına devam eden değerli bilim insanlarımızdan.

Şahver: Kendinizi ve şu andaki projelerinizi kısaca tanıtır mısınız?

Doç. Dr. Erkut Erdem: 2010 yılından itibaren Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nde öğretim üyesi olarak çalışıyorum. Çalışmalarım genel olarak yapay görme ve makine öğrenmesi alanlarında ama son yıllarda özellikle doğal dil işleme ile yapay görme yöntemlerinin bir arada kullanılmasını gerektiren farklı problemler ile ilgileniyorum. Şu an Koç Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nde çalışan bir de ikiz kardeşim var. Aykut (Erdem) ile birlikte bu konularda ortak projeler yürütüyoruz.

Şahver: Dünyada hangi ülkelerde yapay zekâ mühendisliği bölümü var? 

Doç. Dr. Erkut Erdem: Öncelikle Hacettepe’de yeni bir bölüm kurmadık. Yaptığımız, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü altında, bu sefer tamamen yapay zekâ konusuna odaklanan ikinci bir lisans programı açmak oldu. Bu bakımdan Türkiye’deki diğer örneklerinden biraz farklılaşıyoruz. 

A.B.D’de yapay zekâ lisans programlarının görece yakın tarihlerde açıldığını söylebilirim. Carnegie Mellon University (CMU) Yapay Zekâ lisans programına öğrenci almaya 2018 yılnda başladı, Massachusetts Institute of Technology (MIT) de School of Computing adıyla kuracağı yeni fakültede benzer planlarının olduğunu duyurdu. Kanada’da lisans seviyesinde yapay zekâda uzmanlaşma imkânı sunan lisans programları sayısı fazla olmasa da var. Avrupa bu noktada biraz daha farklı bir konumda. İngiltere’de University of Edinburgh, University of Birmingham, University of Sheffield gibi bilindik üniversiteler Bilgisayar Bilimleri bünyesinde Yapay Zekâ ve Bilgisayar Bilimleri lisans programlarını görece uzunca bir zamandır yürütüyor. Hollanda’da da benzer programlar var. Uzak Doğu ve Çin’in de bu konuda adımlar attığını söyleyebiliriz.

Yapay Zekâ Mühendisliği programımızı geçen yıl duyurmamızın ardından Türkiye’deki iyi üniversiteler de bu konuda bazı girişimlerde bulundu. Örneğin, bu yıl İTÜ ve Bahçeşehir Üniversitesi yapay zekâ ve veri bilimleri alanında lisans eğitimi verecek yeni bölümler kurdular ve öğrenci aldılar. ODTÜ, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü lisans programı altında yapay zekânın yer aldığı farklı uzmanlık alanları belirlediğini duyurdu.

Şahver: Yapay Zekâ Mühendisliği programı hakkında kısaca bilgi verir misiniz? Staj bölüm programında nasıl yer alıyor? Öğrenciler hangi şirketlerde staj yapabilir?

Doç. Dr. Erkut Erdem: Yapay Zeka Mühendisliği’nde bir öğrenci, temel bilim derslerinin yanı sıra 4 zorunlu, 7 ileri seviye yapay zeka dersi ve 5 alan dışı seçmeli ders alacak. İlk yıl Bilgisayar ve Yapay Zekâ Mühendisliği programlarına kayıtlı öğrenciler ortak bir müfredatı takip ediyorlar. Yapay Zekâ Mühendisliği programına kayıtlı öğrenciler, yapay zekâ alanında uzmanlaşmaya hemen ikinci sınıfta başlayacaklar. “Yapay Zekanın İlkeleri“, “Bilgisayarlar ve Etik“, “Yapay Öğrenmenin Temelleri“, ve “Veri Biliminin Temelleri“ gibi dersleri zorunlu olarak alacaklar. Bunun yanı sıra “Algı ve Dil”, “Büyük Veri ve Yapay Öğrenme”, “Medikal Yapay Zekâ” ve “Karar Verme ve Robotbilim” konularına odaklanan teknik seçmeli ders kümelerinden dersleri takip edecekler.

Öğrencilerimizin, 2. ve 3. sınıfın ardından iki zorunlu staj yapmaları gerekiyor. Yapay zekâya uygulamalarına olan ilgi düşünüldüğünde bilişim sektörünün her alanında yer alan şirketlerde staj yapma imkânları var. Buna ek olarak YKS yerleşmelerine bağlı olarak öğrencilerimizin ilk 15’i, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından Stajyer Mühendislik Programı kapsamında 1. sınıftan itibaren destekleniyorlar. Pandemi nedeniyle gerçekleştiremedik ama sektörün bilindik diğer şirketlerinden de benzer ilginin olduğunu söyleyebilirim.

Şahver: Bölümün öğretim kadrosu hakkında bilgi alabilir miyiz? Hacettepe’de yapay zekâ lisans programı kurmaya nasıl karar verdiniz?

Doç. Dr. Erkut Erdem: Bölümümü 24 öğretim üyesinden oluşuyor. Türkiye’deki en dinamik ve en yetkin kadrolardan birine sahibiz. Öğretim üyelerimizin büyük çoğunluğu yapay zekâ alanında çalışmaları olan veya kendi uzmanlık alanlarında yapay zekâ yaklaşımlarını kullanan araştırmacılardan oluşuyor. Yapay Zekâ Mühendisliği programımızı açmamızda bizi teşvik eden noktalardan biri de bu oldu.

 Şahver: Şu anda bölümde okuyan öğrenci sayısı ve profilleri hakkında bilgi alabilir miyim? 

Doç. Dr. Erkut Erdem: Bilgisayar Mühendisliği Bölümü olarak 793 lisans ve 247 lisansüstü öğrenciye eğitim vermekteyiz. Yapay Zekâ Mühendisliği programımıza, geçen yıl kaydolan 31 öğrenciye bu yıl 25 öğrenci daha dahil oldu. Yapay Zekâ Mühendisliği, geçen yıl ilk kez açılmış bir program olmasına rağmen Hacettepe Üniversitesi’nin en yüksek puanla öğrenci alan programlarından biri oldu. Mühendislik Fakültesi içinde Bilgisayar Mühendisliği’nden sonra ikinci sırada yer aldı. Bu yıl da benzer bir resim karşımıza çıktı. Bölümümüzde yürüttüğümüz bu iki programın puanı daha da yükselirken, aralarındaki puan farkı da iyice azaldı. Bu sıralamalar, bu programa gelen öğrencilerin bilinçli bir şekilde tercih yaptıklarını işaret ediyor. Hepsi başarılı, istekli öğrenciler ve yapay zekâya duydukları ilgi üst düzeyde. 

Şahver: Bölümden mezun olan öğrencilerin kariyer planlamalarını nasıl öngörüyorsunuz? Hangi şirketler bu öğrencilere en çok ilgiyi gösterecektir? Bu bölümü öğrenciler neden tercih etmeli?

Doç. Dr. Erkut Erdem: Yapay zekâ alandaki araştırmaların sayısının her geçen gün baş döndüren bir hızla arttığını düşünürsek hem akademide hem de sektörde bu alanda yetişmiş bir iş gücüne ihtiyaç duyulduğunu belirtebilirim. Mezunlarımızın büyük bir çoğunluğunun eğitimlerine hem ülkemizdeki hem de yurt dışındaki lisansüstü programlarda devam edeceklerini düşünüyorum. Bir bölümü ise elbette bilişim sektöründe yapay zekâ konusunda yetkin mühendisler olarak çalışacaklar. Herhangi bir sektör adı bilerek belirtmiyorum çünkü yapay zekâ uygulamalarının her alana etki etme potansiyeli epey yüksek. Bu bakımdan önlerinin çok açık olduğunu söyleyebilirim.

Doç. Dr. Erkut Erdem’e yoğun çalışmaları arasında bizim için zaman ayırdığı için teşekkür ederim.

HÜRRİYET Şahver KAYA 09.10.2020

11. Kalkınma Planında yer alan üniversite ve sanayi iş birliğinde, sanayinin ihtiyacı olan bu alandaki istihdamın sağlanmasında da önemli rol oynaması bekleniyor. “Hedefimiz ADÜ’nün Türkiye’de öncü olması” diyen ADÜ Rektörü Osman Selçuk Aldemir, “Sanayi-üniversite iş birliği noktasında açılımlarımızı son noktaya getirdik. Milli ve yerlilik esasına dayalı hamlelerimiz başladı. Bu haber bizi çok mutlu etti” diyerek emeği geçen herkese teşekkür etti.

Hızla gelişen teknoloji sayesinde robotlar, tüm hayatımızın birer parçası olmaya devam ediyor. İşletme, mühendislik, iletişim, ulaşım, tarım, tıp ve savunmaya kadar birçok alan robotik sistemler ile büyük değişimler geçirdi. Türkiye de gelişen robot teknolojisinde söz sahibi olmak için adım atıyor. Bu doğrultuda Aydın Adnan Menderes Üniversitesi bünyesinde robotların üretimine ve gelişmesine katkı sağlamak için Robotik ve Yapay Zeka Enstitüsü kuruluyor. Türkiye’de ilk olma özelliğine sahip olacak enstitünün 11. Kalkınma Planında yer alan üniversite ve sanayi iş birliğinde, sanayinin ihtiyacı olan bu alandaki istihdamın sağlanmasında da önemli rol oynaması hedefleniyor.

“Satın alarak adapte olmak değil üretebilmek”

Dünya çapında robot satışları uzun yıllardır çift haneli rakamlı yüzdelerde ifade edilirken bazı endüstrilerin robot satışlarında ise yıllık büyüme oranları yüze 50’lik seviyelere ulaştı. Bu teknolojiyi üretemeyen ülkeler, üreten ülkelere oranla ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmelerde geride kaldığı yayınlanan istatistik raporlarında yer aldı. Bu doğrultuda Adnan Menderes Üniversitesi, Robotik ve Yapay Zeka Enstitüsü’nün kuruluş amacını önemli olanın teknolojiyi satın alarak adapte olmadığını teknolojiyi üretebilmek olduğuna vurgu yapıyor.

“Cumhurbaşkanımızın söylemi Üniversitemizin milli teknoloji dönüşümünde vizyonunu oluşturdu”

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Osman Selçuk Aldemir, Robotik ve Yapay Zeka Enstitüsü’nün kuruluşuna ilişkin yaptığı değerlendirmede “Sayın Cumhurbaşkanımızın ifade ettiği ‘teknolojilerin pazarı değil üreticisi olmak istiyoruz’ söylemi üniversitemizin milli teknoloji dönüşümünde vizyonunu oluşturdu. Bir buçuk yıl önce mühendislik fakültemizdeki arkadaşlarımıza yapay zeka ve robotik endüstrisi konusunda çalışmaları başlatması talimatını verdik. Muazzam üretimler ortaya çıktı, üniversitemizle, çalışma arkadaşlarımızla gurur duyuyoruz” ifadelerini kullandı.
İnsansız kara araçları ve insansız hava araçlarını ürettiklerini belirten Aldemir, “Robotlarımız halihazırda tarım sektöründe, eğlence sektöründe, güvenlik sektöründe işlevsel çeşitli kabiliyetlere sahipler. Yapay zeka yazılımlarıyla ilaçlama, ölçümleme, dijital kayıt tutma, fotoğraf ve video arşivleri oluşturma gibi yeteneklere kavuştular. Otonom sürüş katiyetlerinde beklediğimizin ötesinde kazanımlar elde ettik. İnsansız deniz araçlarını da üretmek için fizibilite çalışmalarına başladık” dedi.

“Ektiğimiz tohum büyüdü meyve vermeye başladı”

Açıklamasına “Girişimimiz olgunlaştı ve ektiğimiz bu tohum büyüdü, meyve vermeye başladı” sözleri ile devam eden ADÜ Rektörü Prof. Dr. Osman Selçuk Aldemir, “Dünyada ikinci Türkiye’de ise ilk defa Yapay Zeka ve Robotik Enstitüsü’nü Aydın Adnan Menderes Üniversitemizde kuracağız. Enstitünün kuruluş dosyasını Yüksek Öğretim Kurumuna gönderdik, ilgili sunumlarımızı gerçekleştirdik. Ekibimiz şu an insansı robot üretimi noktasında da çalışmalara başladı. Büyük ve güçlü Türkiye için üniversitemiz tüm birimleriyle tüm personeliyle, gece gündüz kendini adayarak üretmeye devam edecek” ifadelerini kullandı.

Kurulacak enstitü bünyesinde; tasarım, algılama ve tahrik yöntemleri, kinematik, dinamik, kontrol, bilişsel süreç (planlama, öğrenme, karar alma vb), etkileşim (insan-robot ve robot-robot), makine öğrenmesi, yapay zeka ve akıllı sistemler konularında çalışmalar yapılması planlanıyor.

HÜRRİYET 08.07.2020

Elif Eda Güneş henüz 19 yaşında. ‘Soyadı’ olan güneş gibi pırıl pırıl parlıyor. Zaten bir süredir de soyadını “adı” olarak kullanıyor. Yozgat’ın Çayıralan ilçesine bağlı Curali Köyü’nde, okuma yazma bilmeyen bir anne ve çiftçi bir babanın çocuğu olarak doğdu Elif Eda Güneş. Bilgisayarı olmadan kodlama öğrendi, yazılım dünyasına adım attı. Tamamen kendi çabasıyla yazılım yaparak Mars için keşif aracı tasarlayan şirketin yarışmalarına proje gönderen Ancha Space Uzay teknolojileri ekibine dahil oldu. Şimdi de onkoloji alanında proje üreten ve aynı zamanda köy köy gezip kız çocuklarına rol model olan Elif Eda Güneş’le İstanbul’da buluştuk. NETAŞ’ın kodlama yapan kızlara ilham vermesi için İstanbul’a davet ettiği Elif Eda Güneş’le “Kabına Sığmayanlar” etkinliğinde beraber olduk; hikayesini, hedeflerini, hayallerini konuştuk.

Elif Ergu: Curali nasıl bir yer? Orada büyümüşsün…

Elif Eda Güneş: Doğduğum köyde genç yoktu. Arkadaşım yoktu. Çünkü gençler gidiyordu köyden. Hep yaşı büyük insanları gözlemleyerek büyüdüm. İki ablam var. Birleştirilmiş bir sınıfta okudum ilkokulu. Annem okuma yazma bilmiyordu. Ben anneme ve birkaç kadına da okuma yazma öğrettim. Babam çiftçi.

ANNEM HÂLÂ ‘HEMŞİRE OL’ DİYOR

Elif Ergu: Olanaksızlıklar içinden nasıl çıktın?

Elif Eda Güneş: Ben insanları gözlemlemenin şans olduğunu düşünüyorum. Şu an kadın haklarını savunuyorsam öyle bir köyde doğduğum içindir. Çünkü köyümüzde yaşayan hiçbir kadın kendi haklarının bilincinde değildi. Çoğu şiddete uğruyordu. Ben bunları görüp artık değişmesi gerektiğini düşündüm. Ailem okumamı istiyordu ama okuyup öğretmen, hemşire, doktor olmamı istiyorlardı. Annem hâlâ “O kadar yola gidiyorsun hemşire olsaydın” diyor.

Elif Ergu: Bilgisayarın olmadan nasıl kodlama öğrendin?

Elif Eda Güneş: Ben okulun ötesinde hayal kurdum. Hep dünyayı değiştirmeyi hayal ettim. Evin çatısına çıkar yıldızlara bakardım. Evreni tanımaya çalışırdım. 13 yaşına kadar hiç bilgisayarım olmamıştı. Köyde internet de olmadığı için tamamen kağıt kalemle kodlama öğrenmiştim. İlçeye gidip pdf dosyalar çıkarıp, kağıt kalemle kodlamayı tamamen kendim öğrenmiştim. 8’inci sınıfta çok çalıştım. Çünkü kaderimi değiştirecek şeyin çalışmak olduğunu biliyordum. Çalıştım ve Kayseri’de okul kazandım.

Elif Ergu: Yalnız mı kaldın Kayseri’de?

Elif Eda Güneş: Evet yalnız okudum. 9’uncu sınıftayken Kayseri Üniversitesi’ne gidip kimya laboratuvarına girmek istediğimi söyledim.

Elif Ergu: Ne yaptın orada?

Elif Eda Güneş: O laboratuvara gidip geldim, beni aldılar. 1 ay bana orada temizlik yaptırdılar, çay taşıdım. Sonra cihazları öğrendim. Yapılanları izledim. Telefonum olunca araştırmaya başladım. İnternette NASA’dan astrofizikçi Umut Yıldız Hoca’ya ulaştım. Mars’a insansız keşif aracı yapan ekibin projeleri için ekipler oluşturuluyordu gençlerden. Ancha Space’e katılmak için 6 kez mektup yazdım. Ve beni kabul ettiler.

Elif Ergu: Nasıl bir ekipti? Neler yaptınız?

Elif Eda Güneş: Hayatım değişti. Avrupa Uzay Vakfı tarafından düzenlenen European Rover Challenge yarışmasına yeni teknolojiler geliştirmek için girdik. Türk ekip olarak 17 kişiydik. 15’i erkek öğrenci, Türkiye’nin farklı illerinden gelen lise ve üniversite öğrencileri. Ekibe girerek yazılımla tanıştım. 65 takım arasından 38’inci olduk. Benim için çok öğretici oldu. Yurtdışına gidemedim ama Kayseri’den yazılımı yaptım. Günde 4 saat uyudum. Yarışmaya katıldık. Aynı zamanda Kayseri’deki Teknopark’ta bir girişim şirketine girdim.

GİZLİ BUZLANMAYA KARŞI YAPAY ZEKÂ

Elif Ergu: Sonra ekipten ayrıldın.

Elif Eda Güneş: Üniversite sınavına gireceğim. Ve ben başka şeyler yapmak istedim. Çünkü yaşadıklarım normal değil. Ben çocuklara bakınca kendi çocukluğumu görüyorum. Teknopark’taki girişim ortamında proje yaptım. Acil Elektrot Manevra Sistemi geliştirdim. Yapay zekayla ilgili, gizli buzlanmaya karşı acil uyarı sistemi.

Elif Ergu: Nereden aklına geldi?

Elif Eda Güneş: Kaza geçirmiştim. Baktım neredeyse gidecektik, kaza geçirince “Bu olmamalıydı” dedim. Ben girişimcilikle ilgili bulduğum her eğitime katıldım.

KELEBEK ETKİSİ YARATIYOR

Elif Ergu: Ne yapmak istiyorsun, neyi hedefliyorsun?

Elif Eda Güneş: Hedefim çok sayıda çocuğa ve gence ulaşmak. Ben çocuklara yönelik kuluçka merkezleri açmak istiyorum. Köy okullarını geziyorum. Kayseri ve Yozgat’taki tüm okulları gezdim. Okullarda erkekler hayallerini aktarıyor, kızlar isimlerini bile söylerken çekiniyor. Bu beni çok üzüyor. Kelebek etkisi yaratmak, iyi bir rol model olmak istiyorum. Hastanelerin onkoloji bölümlerinde çocukları ziyaret ediyor, oralarda gözlemler yapıyorum.

YANLIŞ TEŞHİS

Elif Ergu: Neden onkoloji?

Elif Eda Güneş: Sağlık alanında proje geliştirmeye çalışıyorum. Tıp kitaplarını okuyorum. Onkoloji çok ilgimi çekiyor. EKG cihazları tam doğruyu söylemiyor. “Daha iyi ne yapabiliriz?” diye araştırıyorum. Ben 11 yaşındayken büyük bir korku yaşadık. Bana yanlış teşhis konuldu, lösemi olduğum söylendi. Sonra olmadığım anlaşıldı. O yüzden çok çalışmak istiyorum bu alanda.

Elif Ergu: Ne okumak istiyorsun üniversitede?

Elif Eda Güneş: Matematik okumak istiyorum. Her şey matematikle bağlantılı. Yapay zekayla ilgili çalışmak istiyorum.

HÜRRİYET 08.03.2020

Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi’nin (TRAI) düzenlediği, Türkiye’nin en büyük yapay zeka buluşması olan etkinliğe dünyanın farklı noktalarından alanında uzman pek çok isim konuşmacı olarak katılacak.

100’e yakın konuşmacı 1500’den fazla katılımcıya yapay zekayı anlatacak

“Yapay Zeka İşinize Değer Katar” temasının işleneceği etkinlikte, yapay zekanın perakendeden sağlığa, üretimden finansa, otomotivden eğitime kadar hayatın pek çok alanındaki etkisi 1500’den fazla katılımcıya aktarılacak. Türkiye’deki yapay zeka çalışmalarının desteklenmesi için yola çıkan ve ekosistemin büyümesine büyük katkılar sağlayan TRAI’nin düzenlediği zirvede üç salonda eş zamanlı olarak düzenlenecek sunum ve panellerde yapay zeka hakkındaki son gelişmeler paylaşılacak. Konunun uzmanları, kurumların temsilcileri ve startuplar’la tanışma şansı yakalayacak olan katılımcılar, zirvede aralarında Türkiye’nin önemli firmalarının üst düzey yöneticilerinin de yer aldığı 100’e yakın konuşmacının sunumunu dinleme fırsatı bulacak. 

“Yapay zeka medeniyetimizin işletim sistemi haline gelecek”

Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi’nin Kurucusu Halil Aksu yaptığı değerlendirmede, yapay zekanın her şirket, her sektör ve hatta her ülke için rekabetçi bir güç haline geleceğini belirtti. “Yapay zeka medeniyetimizin işletim sistemi haline gelecek. Sağlıktan eğitime, e-ticaretten üretime, güvenlikten adalete, bankacılıktan otomotive kadar iş ve özel hayatın her alanına derinden nüfus edecek. Daha önce hiç görmediğimiz kadar büyük optimizasyonlar, öngörüler, kalite artışları ve müşteri deneyimleri yaşatacak” diyen Aksu, Türkiye Yapay Zeka Zirvesi’nin de farkındalığı ve ekosistemi geliştirmede büyük rolü olduğunun altını çizdi.

Yapay zekaya olan ilginin gittikçe arttığını ifade eden Aksu, “Ülkemizde yapay zeka çalışmalarının geliştiğini ve çoğaldığını görmekten dolayı onur ve mutluluk duyuyoruz. Çünkü Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi’ni bu konudaki farkındalığı artırmak ve ekosistemi geliştirmek hedefiyle kurmuştuk. 10 kadar Startup ile başladıktan sonra üç yıl içinde bu sayıyı 100’ün üzerine taşımayı başardık. Önümüzdeki yıllarda bu sayının katlanarak artacağını ve daha çok yapay zeka projesi gerçekleştirileceğini göreceğimize dair inancımız da tam.” dedi.

Detaylı bilgi ve program için :

HÜRRİYET 13.02.2020

En temel tanımı ile makinelerin karmaşık problemlere insanlar gibi çözümler üretmesini sağlayan yapay zeka (Artificial Intelligence – AI), şu anda en ön planda olan teknoloji trendlerinin başında gelmekte. Makinelerin insan zekasından çok daha üstün bir şekilde, düşünce gerektiren işleri de gerçekleştirmeye başlaması pek çok tartışmayı da ortaya çıkarıyor.

Günlük hayatımızda ve iş yaşantımızda yapay zeka işimizi ne zaman elimizden alacak ya da yapay zeka bu sene hangi sektörleri “disrupt” edecek (yok edecek) şeklinde pek çok sohbetin içinde buluyoruz kendimizi. Gerçekten de dünyayı pek çok açıdan değiştirmekte olan bir bilim dalı olan AI, araştırmayı, eğitimi ve teknolojik gelişmeleri de içine alan geniş bir ölçekte sürekli büyüyor ve gelişim gösteriyor.

2020’ye girdiğimiz şu günlerde, kötümser senaryolara karşılık içimizi rahatlatmak adına şunu söylememiz yanlış olmaz: AI teknolojisi kısa vadede, pek çok mesleğin yerini almayacak, ancak iş yapış şekillerinde ve iş süreçlerinde kökten değişikliklere neden olacak. Bu nedenle AI alanındaki gelişmeleri yakından takip edip, işimize nasıl entegre edebileceğimiz üzere planlamalar yapmak oldukça önemli. AI alanındaki gelişmeleri önemsemeyen ya da henüz erken olduğunu düşünenler için tehlike çanları çalıyor olacak… Bugün, sürücüsüz araçlardan, görüntü işlemeye, doğal dil işlemeden, optimizasyon problemlerine, robotik sistemlerden, “drone” lara, konuşma tanıma teknolojileri ve sanal asistanlardan, süreç otomasyonlarına kadar pek çok farklı alanda yapay zekanın gelişmesi ile ciddi bir değişim yaşanmakta. Hatta, yapay zekanın kurucusu sayılan Alan Turing’in meşhur, Turing testini geçtiğini iddia eden platformlar günbegün artış göstermekte (Turing testi, bir insanın sorduğu bir soruya verilen yanıtın insan tarafından mı yoksa makine tarafından mı verildiğinin ayırtedilemediği durumu ifade etmekte).  Google son etkinliklerinde, Google Assistant’ın Turing Testi’ni geçtiğini birkaç örnek ile sundu. Ancak, son derece kısıtlı kurguda denenen bu örnekler ile Turing Testi’nin geçildiğini iddia etmek çok doğru değil. Henüz içinde bulunduğumuz belirsiz süreçler karşısında insani reaksiyonları, doğal dilleri ve dünyamızı insan beyni kadar anlayabilen ve bağlantı kurabilen makineler yapılabilmiş değil.

Dünyanın en iyi üniversiteleri arasında yer alan Stanford da, “İnsan Merkezli Yapay Zeka Merkezi” (Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence) adını verdiği birimi ile politikacılar, kanun koyucular, araştırmacılar, yöneticiler, gazeteciler ve kamuoyu için yapay zekanın karmaşık yapısı hakkında öngörüler geliştirmek ve tarafsız, objektif veri sağlamak üzere bir insiyatif oluşturdu.  Bu merkez, her yıl sonu, yapay zekanın gelişimi ve konumuna yönelik araştırma sonuçlarını paylaşmakta. 2019’un son günlerinde yayınlanan en son araştırma doğrultusunda da çarpıcı gelişmeler gözlenmekte. Bu yazımda, 2019 AI raporunda yer alan çarpıcı sonuçları derledim:

– 2019 AI raporunun öne çıkan sonuçlarından biri AI’ın hızının Moore Yasası’nı geçmekte olduğu. Moore Yasası, işlemci hızlarının her 18 ayda bir iki katına çıktığını ortaya koyuyor, bu da uygulama geliştiricilerinin aynı donanım maliyeti ile uygulama performansında iki kat artış bekleyebileceği anlamına geliyor. AI’ın hesaplama gücü ise artık, geleneksel işlemcilerin gelişiminden çok daha hızlı bir ivmeyle artış gösteriyor: AI’ın hesaplama hızı her üç ayda bir iki katına çıkmakta. Raporda, “2012’den önce AI sonuçlarının, her iki yılda bir iki katına çıkarak Moore Yasasını yakından izlediği belirtilirken, artık hesaplamanın her 3-4 ayda bir ikiye katlandığına” değinilmiş.

– AI algoritmalarının bulut altyapısı üzerinde eğitilmesi için gereken süre, Ekim 2017’de yaklaşık üç saatten Temmuz 2019’da yaklaşık 88 saniyeye  kadar düşüş göstermiş durumda. AI algoritmalarının eğitilmesi sadece daha hızlı hale gelmiyor, aynı zamanda, git gide ucuzluyor.

– Amerika, hala, birçok ölçekte yapay zeka konusunda global lider olmayı sürdürüyor. Her ne kadar Çin, AI üzerine diğer ülkelere kıyasla daha fazla makale yayınlıyorsa da Amerika’da üretilen işin etkisinin daha büyük olduğu ve Amerikalı yazarların global ortalamadan %40 daha fazla alıntı aldığı raporda öne çıkıyor.  (AI alanında ülkeler arası yarış oldukça önemli. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de yakın zamanda “Yapay zeka alanında tekelleşen dünyayı yönetir” şeklinde bir açıklama gerçekleştirmişti: http://www.hurriyet.com.tr/teknoloji/putin-yapay-zeka-alaninda-tekellesen-dunyayi-yonetir-41231399)

– Amerika, ayrıca özel AI yatırımlarına en çok para ayıran ülke (12 milyar USD ile Amerika yatırımda önde, ikinci olan Çin 6.8 milyar USD’lik yatırım bütçesine sahip). Aynı şekilde, Amerika, Al üzerine diğer ülkelerden daha fazla patente sahip (bu alanda ikinci sırada yer alan Japonya’dan üç kat fazla).

– 1998 ve 2018 arasında basılı yayınlar arasında yapay zeka konulu olanların sayısı üç katına çıkmış durumda.

– Makine Öğrenimi (Machine Learning – ML) yapay zeka sınırları içindeki en aktif araştırma alanını oluşturuyor. Son yıllarda, ML ile beraber Derin Öğrenme (Deep Learning – DL) araştırmaları da oldukça popüler hale gelmiş durumda.

– Sürücüsüz araçlar diğer tüm AI uygulama alanlarından daha fazla yatırım almakta. Global yatırımın %10’unun hemen altında olmakla beraber sürücüsüz araçlara yaklaşık 7,7 milyar USD harcanmış durumda. Bunu, tıbbi araştırmalar ve yüz tanıma (her ikisi de 4.7 milyar USD seviyesinde) izlemekte; en hızlı büyüyen endüstriyel AI alanındaki yatırım ise azalmakta: Robot süreç otomasyonu 2018’de 1 milyar USD ve tedarik zinciri yönetimi ise 500 milyon USD seviyesinde.

– Diğer birçok teknoloji trendinde olduğu gibi, AI yetenek havuzu da son derece hızlı bir şekilde büyüyor. AI, Bilgisayar Mühendisliği Doktora Derecesi’nde de en popüler alanı oluşturmakta. 2018 yılında, mezun olan doktoralı bilgisayar mühendislerinin %21’inden fazlası AI/ML konusunda uzmanlaşmış durumda.

AI’ın her geçen gün daha da hayatımıza etki edeceği bu dönemde, Ülkemizde’de bu alandaki çalışmaları stratejik bir şekilde ilerletmek ve bu odağı sistematik bir şekilde takip etmek oldukça büyük önem arz etmekte.

HÜRRİYET 03.01.2020

Yapay zeka, özellikle son birkaç yıldır dünyada en çok tartışılan bilimsel konulardan biri. Bazıları gelişen yapay zeka teknolojisinin insanlığa büyük kolaylıklar sağlayacağını düşünürken, diğerleri ise yapay zekanın insan gücünü azaltacağını; böylelikle dünyada birtakım dengesizlikler ortaya çıkacağını savunuyor. Ancak görünüşe göre en azından şimdilik böyle bir şey söz konusu değil.

Bu önemli alanda gelişme kaydetmek üzere önemli bir adım atan Finlandiya, geçen sene vatandaşlarına çevrimiçi bir hızlandırılmış yapay zeka kursu sundu. İlgili Finlilere ücretsiz olarak yapay zeka alanında temel bilgiler sunan Finlandiya, kursu bu sene tüm dünyaya açmaya hazırlanıyor.

Kurs Avrupa dillerine çevrilecek

Bir Noel hediyesi olarak bilgiyi dünya vatandaşlarına sunacak soğuk Kuzey ülkesi, aslında bu bilgileri sadece AB üyesi ülkelerin dillerine çevirecek. Sene sonunda AB başkanlığını devredecek olan ülke böylece AB vatandaşlarına yararlı bir hediye bırakmış olacak. Ancak başka ülkelerin dillerine çevrilmiş olmasa da kurs, dünyanın her yerinden ulaşılabilir durumda olacak.

Hızlandırılmış yapay zeka kursu, 5,5 milyon nüfusa sahip ülkesinde on binlerce kişi tarafından ilgiyle kullanılarak kendini kanıtladı. Elements of AI isimli kurs şu an Estonca, İngilizce, Almanca, İsveççe ve tabii ki Fince dillerinde mevcut.

Kursun içeriği gayet zengin ve anlaşılabilir  

İnternet üzerinde yapay zekaya dair temel bilgiler elde etmenizi sağlayan başka siteler de yok değil, ancak Elements of AI kapsamlı ve zengin içeriği ile daha çok ilgiyi hak etmiş gibi görünüyor. Şık tasarımı ve her bölüm sonrası sunduğu kısa testleri ile yapay zeka hakkında birçok farklı konuya el atan kurs, kullanıcılara felsefi uygulamalardan ‘bayesci olasılık’ gibi teknik konulara kadar birçok alanda bilgi vadediyor. Her bölümü 5 ila 10 saat kadar süren kursun tümünü bitirmek için gereken tahmini süre ise 6 hafta.

İlk başta kursu sadece kendi vatandaşlarına yapay zeka alanında avantaj sağlamak için kullanıma sunan Finlandiya’nın bu kararı gerçekten takdir edilesi ve umut verici. Kursun hazırlanmasında görev alan Megan Schaible, konuyla ilgili yaptığı açıklamada projenin amacının yapay zekayı sadece birkaç seçkin kod yazarına bırakmamak olduğu bilgisini verdi.

WEB TEKNO 18.12.2019